De indeling van je woonkamer

De indeling van je woonkamer bepaal je niet met de bank, maar met de vaste punten. Waar het daglicht binnenkomt, waar de deuren zitten, waar de schouw staat en waar je loopt als je binnenkomt: die vier dingen liggen vast en sturen alle keuzes die daarna komen. Pas als dat helder is, heeft het zin om te bedenken waar de zithoek komt.

Hieronder lees je in welke volgorde je een woonkamer indeelt, hoe je met zones werkt in een royale ruimte, en wanneer een open keuken wel en niet werkt.

Waar begin je bij het indelen van een woonkamer?

Je begint bij de plattegrond en de vaste punten, niet bij de meubels. Teken eerst de buitenmuren, de binnenwanden, de deuren met hun draairichting, de ramen en de plek waar de trap uitkomt. Daarna pas komen de functies.

De meest gemaakte fout is andersom werken. Je koopt een bank die je mooi vindt, zet hem tegen de enige lange wand, en ontdekt daarna dat de doorloop naar de tuin nu langs de salontafel gaat. Dat los je niet meer op met een kleedje.

Hoe je zo’n plattegrond opzet, staat in plattegrond tekenen van je woning. Wij werken vanaf de bouwtekening, waarop ook de dragende wanden en de leidingen staan.

Werken met zones in een royale ruimte

Een grote woonkamer wordt zelden beter van één grote zithoek. Hij wordt beter van twee of drie zones die elk iets doen, met genoeg ruimte ertussen om erlangs te lopen.

Denk aan een zithoek gericht op de schouw of het uitzicht, een eethoek bij de keuken, en een derde plek die iets anders doet: lezen, muziek, werken. In een villa of een herenhuis is er vaak ruimte voor dat derde, en juist dat maakt het verschil tussen een kamer waar je zit en een kamer waar je woont.

Voor de maatvoering van looppaden en zitafstanden is De menselijke maat van de TU Delft een bruikbare bron. Die koppelt gebruiksmaten aan menselijke afmetingen en verklaart waarom een doorloop van 90 centimeter prettig loopt en een van 70 knelt.

Hoe bepaal je waar de zithoek komt?

De zithoek komt op de plek waar het uitzicht, het licht en de rust samenkomen. Dat is niet automatisch tegen de langste wand, en ook niet automatisch bij het raam.

Drie dingen wegen mee. Waar je op uitkijkt als je zit, want daar kijk je de meeste uren naar. Hoeveel doorloop er langs de bank moet, want een zithoek in een looproute wordt nooit rustig. En waar het daglicht binnenkomt, omdat tegenlicht op een televisie of een leesplek vervelend is.

Bij twijfel helpt het om de indeling in beeld te zien. In een 3D-visualisatie zie je op ooghoogte of de verhoudingen kloppen, en dat is precies waar een plattegrond je in de steek laat.

Open keuken of niet

Een open keuken werkt goed als je graag kookt terwijl er mensen om je heen zijn, en minder goed als je de rommel van het koken niet in je zithoek wilt hebben. Het is dus geen stijlvraag maar een gebruiksvraag.

Er zijn tussenvormen die vaak beter uitpakken dan de keuze tussen helemaal open of helemaal dicht. Een kookeiland dat tegelijk de scheiding vormt. Een halfhoge wand waar de werkbladrommel achter verdwijnt. Of een bijkeuken waar het echte werk gebeurt, zodat de keuken zelf netjes blijft.

Wat je meeneemt in de afweging: geluid en geur. Een afzuigkap in een open ruimte moet meer werk doen, en het geluid van de vaatwasser hoor je in de hele kamer.

Licht bepaalt hoe de indeling voelt

Een indeling die op papier klopt kan alsnog ongezellig zijn als het licht niet meebeweegt met de zones. Elke zone heeft eigen verlichting nodig, en die moet je apart kunnen schakelen.

Waar het daglicht binnenkomt nemen we mee in het ontwerp. Voor de avonduren tekenen we het kunstlicht uit: welke armaturen op welke plek komen, met welke kleurtemperatuur en welke schakeling. Dat leggen we vast in een lichtplan.

De begrippen rond verlichting, zoals kleurtemperatuur en bundelhoek, zijn vastgelegd door de CIE. Dat 2700 tot 3000 kelvin prettig werkt in een woonkamer is geen norm maar een ontwerpaanbeveling.

Wanneer verplaats je een wand?

Als de indeling steeds vastloopt op hetzelfde punt, is de wand vaak het probleem en niet de meubels. Wandverplaatsingen, nieuwe doorgangen en een andere plek voor de trap stellen wij regelmatig voor als het ontwerp erom vraagt.

In de ruimtestudie mag een wand er creatief uit zonder dat vooraf is uitgezocht of dat kan. Dat is bewust: zou je pas iets mogen voorstellen als het honderd procent zeker is, dan verdwijnt de creativiteit uit het ontwerp. De opdrachtgever laat het voorstel daarna toetsen door een constructeur of aannemer, en wij kunnen die inschakelen.

Soms blijkt uit die studie dat er ruimte in het bestaande casco zit die nu niet gebruikt wordt. Dan is uitbouwen helemaal niet nodig.

De eethoek en de relatie met de keuken

De eettafel is het meubel dat de meeste ruimte om zich heen vraagt en dus als eerste zijn plek moet krijgen. Reken op ongeveer een meter vrij rondom om stoelen te kunnen uitschuiven en erlangs te lopen.

Waar hij komt, hangt af van de keuken. Staat de keuken in dezelfde ruimte, dan wil je de tafel dichtbij genoeg om te serveren maar ver genoeg om niet in de werkzone te zitten. Ligt de keuken apart, dan is de looproute tussen beide bepalend en wordt de tafel vaak het scharnierpunt van de kamer.

Een detail dat veel uitmaakt: de hoogte waarop de lamp boven de tafel hangt. Te hoog en het licht spreidt over de hele kamer, te laag en je kijkt elkaar niet meer aan. Dat leggen we vast in het lichtplan.

Wat doe je met de televisie

De televisie is in veel woonkamers de reden dat de indeling vastloopt, omdat hij tegelijk om een wand vraagt en om afstand tot de bank. Tegenlicht van een raam maakt het extra lastig.

Wat werkt: de televisie niet als uitgangspunt nemen maar als een van de functies. Vaak blijkt er een wand te zijn die geen daglicht vangt en die je niet nodig hebt voor doorloop. Dat is de plek. Wil je hem uit het zicht, dan is een kastenwand met een nis of een schuifpaneel de nettere oplossing dan een scherm midden op een lege muur.

In een royale ruimte kun je de televisie in een tweede zone zetten in plaats van in de hoofdzithoek. Dan blijft de plek waar je gasten ontvangt vrij van techniek.

Vloerafwerking als hulpmiddel

Een doorlopende vloer maakt een ruimte optisch groter, maar hij helpt niet bij het zoneren. Daarvoor gebruik je kleden, en die bepalen sterker dan meubels waar een zone begint en ophoudt.

De vuistregel die in de praktijk goed werkt: een kleed is te klein als alleen de salontafel erop staat. Beter is dat in elk geval de voorpoten van alle zitmeubels erop staan, zodat de groep als een geheel leest.

Bij de vloer zelf speelt de legrichting mee. Een visgraat of een lange plank in de richting van de langste zichtlijn maakt een ruimte langer, dwars erop juist breder. Dat is een ontwerpkeuze en geen norm, maar het effect is groot genoeg om er bewust over te beslissen.

Akoestiek in een grote kamer

Hoe meer harde vlakken, hoe onrustiger een ruimte klinkt. In een royale woonkamer met een gietvloer, grote ramen en weinig textiel wordt praten vermoeiend, ook al ziet het er goed uit.

Wat het meest oplevert is oppervlak: gordijnen over de volle hoogte in plaats van tot de vensterbank, een kleed met ondertapijt, en gestoffeerde in plaats van houten zitmeubels. De geluidsabsorptie van materialen wordt bepaald volgens NEN-EN-ISO 11654, dus je kunt bij de leverancier naar die waarde vragen.

Welke maatregel in jouw kamer het meeste doet, hangt af van de vorm en van wat er al ligt. Daarom is het een ontwerpvraag en geen standaardrecept.

Veelgestelde vragen over de indeling van een woonkamer

Hoeveel indelingen krijg ik te zien?

Bij een woning zijn dat er acht tot tien, afhankelijk van wat het pand toelaat, en soms minder. Het doel is om alle ruimtelijke mogelijkheden te onderzoeken voordat er een keuze valt.

Moet ik mijn woonkamer eerst leeghalen?

Nee. We werken vanaf de bouwtekening en niet vanaf de huidige inrichting. Wat er nu staat is hooguit informatie: als een kast of een erfstuk mee moet in het nieuwe plan, is het goed dat vooraf te weten.

Hoe breed moet een looppad zijn?

Reken op ongeveer 90 centimeter voor een route waar mensen langs elkaar moeten kunnen. Tussen een salontafel en een bank is 40 tot 45 centimeter prettig. Dit zijn ontwerprichtlijnen uit de praktijk, geen wettelijke eisen. Voor deuren, trappen en balustrades gelden die wel, die staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving.

Kan een woonkamer te groot zijn?

Te groot bestaat niet, verkeerd verdeeld wel. Een royale ruimte zonder zonering wordt een doorloopgebied waar niemand echt gaat zitten. Met twee of drie duidelijke plekken voelt dezelfde ruimte juist ruim en gebruikt.

Wat als de kamer een lastige vorm heeft?

Een erker, een schuine wand of een vide is meestal geen probleem maar een aanleiding. Juist die plekken vragen om maatwerk, en daar verdient een op maat ontworpen meubel zich het snelst terug.

Waar begint zo’n traject?

Je bent welkom in onze studio in Sassenheim voor een kennismaking. We nemen de bouwtekening door en laten zien hoe een ruimtestudie eruitziet. Kom je van verder weg, laat het weten, dan kijken we samen wat handig is.