Verlichting woonkamer: welke soorten licht heb je nodig?

De verlichting in je woonkamer werkt pas goed als ze past bij de indeling. Je hebt vier soorten licht nodig: basisverlichting, werkverlichting, accentverlichting en decoratieve verlichting, elk met een eigen taak. Waar welke lamp komt, volgt uit de plek van de zithoek, de eettafel, de leesplek en de kastenwand. Daarom leggen we het licht vast voordat de elektricien zijn leidingen trekt, en niet pas als de wanden gestuct zijn.

Hieronder lees je wat elke soort licht doet, hoe je kiest tussen spots en hanglampen en hoe je indirect licht in kasten en plafonds opneemt. Je leest ook wat dimmen en kleurtemperatuur vragen. Zo weet je wat er geregeld moet zijn voordat je armaturen gaat uitzoeken.

Verlichting woonkamer: eerst de indeling, dan het licht

Goede verlichting begint bij de plattegrond. Pas als vastligt waar de bank staat, waar je eet, waar je leest en waar de kastenwand komt, weet je waar licht nodig is en welk licht. Een hanglamp die keurig in het midden van de kamer hangt, komt zonder vaste indeling al snel naast de tafel uit. Daarom begint ons werk bij de indeling van de woonkamer, en volgt het licht daarna per zone.

Ons vertrekpunt is de bouwtekening of plattegrond van de woning. Daarop verdelen we de woonkamer in zones: de zithoek, de eettafel, een leesplek, de plek van de televisie, kunst aan de wand of een kast die aandacht verdient. Per zone bepalen we eerst de functie en pas daarna de soorten licht. Hoe je zo’n indeling opbouwt, lees je in ons artikel over de indeling van de woonkamer. Het licht is één onderdeel van een compleet woonkamer ontwerp.

De vier soorten licht in een woonkamer

Een woonkamer heeft vier soorten licht nodig, die elk iets anders doen. Basisverlichting zorgt dat je de ruimte overziet en je er prettig doorheen beweegt. Werkverlichting is gericht licht voor een taak, zoals lezen in de stoel of eten aan tafel. Accentverlichting zet iets in de schijnwerpers: een schilderij, een kastenwand of de textuur van een wand van natuursteen.

De vierde soort is decoratieve verlichting: de lamp als object, die je ook ziet als hij uit staat. Denk aan een hanglamp boven de eettafel of een vloerlamp die het karakter van de zithoek mee bepaalt. De kracht zit in de combinatie van de vier. Met alleen basisverlichting voelt een woonkamer vlak, met de juiste mix krijgt hij diepte.

Hoeveel lichtpunten heb je nodig in een woonkamer?

Hoeveel lichtpunten je nodig hebt, volgt uit het aantal zones en de soorten licht per zone. Een royale woonkamer met een zithoek, een eettafel, een leesplek en een kastenwand vraagt op elke plek iets anders. Wat helpt: per zone nagaan welke van de vier soorten licht er nodig is, en of die apart aan en uit moet kunnen.

Lichtpunten in het plafond, wandlichtpunten en stopcontacten voor vloer- en tafellampen tellen allemaal mee. Juist die stopcontacten worden snel vergeten, terwijl een vloerlamp naast de bank er een op de goede plek nodig heeft. In een open woongedeelte telt ook het licht in de keuken mee, omdat je beide ruimtes tegelijk ziet. Hoe zo’n plattegrond ontstaat, lees je in het artikel over een plattegrond tekenen voor je woning.

Waarom je het licht vastlegt voordat de elektricien begint

Het licht moet vastliggen voordat de elektricien zijn leidingen in wanden, vloeren en plafonds legt. Een extra lichtpunt boven de eettafel of een wandlamp naast de schouw vraagt achteraf al snel hak- en stucwerk. Wij maken het licht- en elektraplan in de tweede fase van het ontwerp, na de ruimtestudie. In dat plan leggen we onder meer het volgende vast:

• waar de lichtpunten in het plafond, de wandlichtpunten en de spots komen
• waar de schakelaars en dimmers zitten, en welke lampen samen aan gaan
• waar de stopcontacten komen voor vloer- en tafellampen
• welke armaturen we voorstellen en welk licht ze geven
• waar indirect licht in het maatwerk of in het plafond komt

De elektricien legt de installatie aan; leidingen en groepen werkt hij zelf uit, met ons plan als basis. Hoe zo’n plan voor het hele huis eruitziet, zie je bij ons elektra- en verlichtingsplan. Wil je een verlichtingsplan voor je woonkamer laten maken, dan lees je op die pagina hoe we dat aanpakken.

Spots of hanglampen in de woonkamer?

Spots en hanglampen doen iets anders, dus de vraag is meestal niet welke van de twee, maar welke waar. Inbouwspots geven gericht licht zonder dat de lamp zelf opvalt, en werken goed als basis- en accentverlichting. Een hanglamp is vaak decoratief en werkverlichting tegelijk, bijvoorbeeld boven de eettafel of de salontafel. In een royale woonkamer combineer je ze, elk op een eigen schakelaar.

Kies je spots, kijk dan naar de lichtbundelhoek. Met een smalle bundel licht je één ding gericht aan, zoals een schilderij of een beeld op de kast. Een bredere bundel spreidt het licht over een wand of een zithoek. Spots in een strak raster over het hele plafond maken een woonkamer al snel vlak, want ze doen het meeste als ze iets aanlichten.

Sfeerverlichting en indirecte verlichting in kasten en plafond

Sfeerverlichting ontstaat als accentverlichting, decoratieve verlichting en dimbaar licht samenwerken. ’s Avonds wil je de basisverlichting zachter of uit, en het licht laag en verspreid over de kamer: een lamp naast de bank, licht in de kastenwand, een wandlamp bij de schouw. Zo krijgt de woonkamer diepte, omdat er licht is op verschillende hoogtes en plekken. Dat vraagt wel dat die lampen in het plan apart te schakelen zijn.

Indirecte verlichting is licht waarvan je de bron niet ziet: een ledstrip achter de plint van een kast, een lijn licht in een sparing in het plafond of licht in de planken van een kastenwand. Het geeft een rustig, zacht licht dat de architectuur van de ruimte laat zien. Omdat het licht in het maatwerk zit, tekenen we het mee in het ontwerp van de kast of het plafond. De meubelmaker of interieurbouwer maakt op basis van onze tekening zijn offerte en zijn eigen werktekeningen.

Verlichting boven de eettafel

Boven de eettafel is een hanglamp vaak werkverlichting en decoratief licht in één. Hij verlicht het blad en geeft de eettafel een eigen plek in de woonkamer. Het lichtpunt hoort boven het midden van de tafel, en dus moet eerst vastliggen waar de tafel komt en hoe lang hij is. Daarom staat de eettafel in het meubelplan voordat het lichtpunt in het licht- en elektraplan komt.

Bij een lange tafel past een langgerekte armatuur of een paar hanglampen op een rij vaak beter dan één lamp. Hoe hoog de lamp hangt, is ontwerpadvies: je wilt elkaar aankijken zonder in de lamp te kijken, en het licht moet op het blad vallen. Zet de hanglamp op een dimmer, dan geeft hij bij het eten helder licht op tafel en later op de avond gedempt sfeerlicht.

In het ontwerp voor de nieuwbouwvilla in Noordwijk was de verlichting onderdeel van een compleet ontwerp, samen met het meubelontwerp en de keuze van kleur en materiaal. Elke ruimte kreeg een eigen karakter, en door het materiaal- en kleurgebruik op elkaar af te stemmen bleef er samenhang tussen de ruimtes. Licht en materiaal versterken elkaar het meest als ze in één ontwerp samenkomen.

Dimmen en schakelen in de woonkamer

Dimmen en apart schakelen maken van één woonkamer een ruimte die overdag, bij het eten en ’s avonds op de bank anders aanvoelt. Daarvoor bepalen we in het plan welke lampen samen aan gaan, welke dimbaar zijn en waar je ze bedient. Een schakelaar bij de deur voor de basisverlichting en een aparte bediening voor het sfeerlicht bij de zithoek is een logische opzet. Wat voor jou werkt, hangt af van hoe je de kamer gebruikt.

De dimtechniek ligt het beste vast voordat er bekabeld wordt. Fase-afsnijding werkt meestal met een dimmer in de wand. Bij 1-10 V en DALI loopt het dimsignaal via een aparte stuurleiding, en met DALI kun je lampen ook afzonderlijk en in groepen dimmen. Een 48 V-systeem werkt op extra lage spanning en zie je vaak bij railsystemen met spots en lijnverlichting. Welke techniek past, hangt af van de armaturen die je kiest.

Welke kleurtemperatuur past in een woonkamer?

In een woonkamer is warm wit licht prettig, omdat het rustig aanvoelt en goed past bij de avond. Dat is ontwerpadvies, geen voorschrift. Kleurtemperatuur druk je uit in kelvin: hoe lager de waarde, hoe warmer en geler het licht, en hoe hoger, hoe koeler en witter. Hoeveel licht een lamp geeft, druk je uit in lumen. Beide begrippen zijn vastgelegd in de International Lighting Vocabulary van de CIE, de internationale commissie voor verlichting.

Houd de kleurtemperatuur binnen de woonkamer gelijk, zodat de ene lamp niet geler oogt dan de andere. Dat geldt ook voor het licht in de kastenwand en de spots in het plafond, omdat je die tegelijk ziet. Voor de installatie zelf geldt NEN 1010, de officiële norm voor laagspanningsinstallaties.

Veelgestelde vragen over verlichting in de woonkamer

Kun je verlichting nog toevoegen als de woonkamer al af is?

Met vloer- en tafellampen kan dat, als er stopcontacten op de goede plek zitten. Een extra lichtpunt in het plafond of de wand vraagt al snel hak- en stucwerk. Daarom leggen we het licht het liefst vast bij een verbouwing of nieuwbouw, voordat de elektricien begint.

Kiezen jullie ook de lampen?

In het lichtplan stellen we armaturen voor die passen bij het ontwerp en bij het licht dat elke zone nodig heeft. We kunnen je begeleiden naar passende showrooms en leveranciers, zodat je de lampen in het echt ziet.

Wie legt de verlichting aan?

De elektricien legt de installatie aan op basis van ons licht- en elektraplan. Hij werkt de leidingen en groepen zelf uit volgens NEN 1010. Met de complete ontwerp- en tekenset kan hij het plan beoordelen en gericht offreren. De offerte en de afspraken over de uitvoering maak je rechtstreeks met hem.

Hoe verwerk je verlichting in een kastenwand?

We tekenen het licht mee in het ontwerp van de kast: in de planken, achter een plint of in een sparing. Op basis van onze tekening maakt de meubelmaker zijn offerte en zijn eigen werktekeningen. Het inmeten is de verantwoordelijkheid van de maker. Waar de stroom voor dat licht komt, staat in het licht- en elektraplan.

Kun je de verlichting vooraf zien?

In de 3D-beelden krijg je een indruk van de sfeer van de woonkamer, met de materialen en het licht. Een kleur of een detail kunnen we in een bestaand beeld aanpassen, zodat je het verschil ziet. Meer daarover lees je in ons artikel over een woonkamer ontwerpen in 3D.

Hoe lang duurt het voordat het lichtplan klaar is?

Het licht- en elektraplan ontstaat in de tweede fase, na de ruimtestudie. Voor een compleet ontwerptraject reken je vanaf ongeveer 12 tot 20 weken, afhankelijk van hoe groot het project is. Bij nieuwbouw kan dat langer zijn, omdat de bouw tussenpozen kent.

In welke regio werken jullie?

We werken gewoonlijk in een straal van circa 30 kilometer rondom Sassenheim, onder meer in Leiden, Haarlem, Hoofddorp, Noordwijk, Lisse, Voorhout en Oegstgeest. Kennismaken doen we in de studio in Sassenheim, een bollenschuur met de stalenkamer, zodat je materialen ook in het echt ziet. Kom je van verder weg, laat het weten, dan kijken we samen wat handig is.