Levensloopbestendige woning: ontwerpen voor elke levensfase

Een levensloopbestendige woning is een huis waarin je in elke levensfase prettig en zelfstandig kunt blijven wonen. Dat regel je met de indeling: wonen, koken, slapen, baden en het toilet op één niveau, een drempelvrije vloer en doorgangen waar je later ook met een rollator of rolstoel doorheen kunt. Daarbij horen een badkamer met inloopdouche, logische schakelaars en goed licht. In een villa, landhuis of royale nieuwbouw past dat in een ontwerp dat vooral ruim en rustig aanvoelt.

Hieronder lees je waar zo’n woning aan moet voldoen, hoe je in een bestaand huis ruimte vindt voor een slaapkamer en badkamer beneden en wat je bij nieuwbouw meteen meeneemt. Je ziet ook welke eisen wettelijk zijn en welke keuzes ontwerpadvies zijn. En je leest hoe wij de indeling aanpakken.

Wat is een levensloopbestendige woning?

Een levensloopbestendige woning is zo ingedeeld dat je alle hoofdfuncties bereikt zonder een trap te nemen. Woonkamer, keuken, slaapkamer, badkamer en toilet liggen op dezelfde vloer, en die vloer loopt zonder drempels door. Een verwante term is de nultredenwoning: een woning waarin je de belangrijkste ruimtes bereikt zonder ook maar één traptrede. Wij kijken bij levensloopbestendig wonen breder, omdat ook de maten van de doorgangen, de inrichting van de badkamer en het licht bepalen of een huis meegroeit.

Het gaat om wonen in elke levensfase, niet alleen om later. Een gebroken been, een herstelperiode of ouders die komen logeren en minder goed ter been zijn: op zulke momenten merk je direct wat een doordachte indeling oplevert. Levensloopbestendig wonen is daarmee een ontwerpkeuze die je het liefst maakt voordat je hem nodig hebt.

Waar moet een levensloopbestendige woning aan voldoen?

Een levensloopbestendige woning voldoet aan een handvol ontwerpprincipes die bijna allemaal over de plattegrond gaan. Materialen en afwerking volgen daarna jouw smaak en de stijl van het huis, met hier en daar een praktische keuze, zoals grip op een natte badkamervloer. Dit zijn de punten waar het ontwerp om draait:

• Alle hoofdfuncties op één niveau: wonen, koken, slapen, baden en het toilet.
• Een drempelvrije vloer, ook bij de overgang naar de badkamer en in de inloopdouche.
• Brede doorgangen en genoeg vrije vloer om te draaien, ook met een rollator of rolstoel.
• Een badkamer met inloopdouche op vloerniveau, dicht bij de slaapkamer.
• Schakelaars op logische plekken en een lichtplan dat je ook ’s nachts de weg wijst.

Brede doorgangen en een doorlopende vloer lezen in een royale woning als ruimte en rust. Wie binnenkomt, ziet een ontspannen huis met een logische route van de voordeur tot de slaapkamer. Dat het huis meegroeit, zit in de maten en de volgorde van de ruimtes, en daarom begint het ontwerp bij de indeling.

Levensloopbestendig wonen begint bij de indeling

Levensloopbestendig wonen regel je in de plattegrond: daar bepaal je welke functies op de begane grond komen en hoe de ruimtes met elkaar in verbinding staan. Een mooie badkamer helpt weinig als je er via een smalle gang met twee bochten moet komen. Daarom begint een traject bij ons met een ruimtestudie, een tweedimensionale studie van de indeling die standaard bij het ontwerp hoort.

In de ruimtestudie tekenen we verschillende indelingen, bij woningen vaak acht tot tien, afhankelijk van wat de woning toelaat en soms minder. Per variant bespreken we de plus- en minpunten, zoals de route naar de badkamer en de vrije vloer om te draaien. Deze fase is niet klein of onbelangrijk, want hier zit de grootste winst.

We werken vanaf de bouwtekening of plattegrond van de woning. In 2D zorgen we dat de indeling zeker kan, met ruimte voor brede doorgangen en draaicirkels, zodat de definitieve indeling een betrouwbare basis is. Hoe zo’n tekening tot stand komt, lees je bij een plattegrond tekenen voor je woning.

Slaapkamer en badkamer beneden: waar haal je de ruimte?

De ruimte voor een slaapkamer en badkamer beneden vind je soms al in het huis zelf, door de begane grond anders te verdelen. Denk aan een royale hal, een werkkamer, een bijkeuken of een inpandige garage. Zo halen we soms extra vierkante meters uit het bestaande casco in plaats van uit te bouwen, en anders kan een uitbouw aan de woonkamer een bestaande kamer vrijmaken als slaapkamer. Ook een werkkamer of logeerkamer met de badkamer ernaast kan later slaapkamer worden.

Een slaapkamer en badkamer beneden vragen soms om een wand die verschuift of om een nieuwe, bredere doorgang. Zulke voorstellen doen we regelmatig, als het ontwerp erom vraagt. We kijken zelf naar wat haalbaar is, maar garanderen kunnen we het niet. Daarom laat de opdrachtgever het toetsen door een constructeur of aannemer, en wij kunnen die inschakelen.

Kun je een bestaand huis levensloopbestendig verbouwen?

Een bestaand huis kun je levensloopbestendig verbouwen, en hoe ver je daarin gaat, hangt af van wat de begane grond toelaat. Bij een landhuis of een architectonisch bijzonder pand spelen ook de draagstructuur, de plek van de trap en de karakteristieke ruimtes mee. Soms past alles beneden, soms blijven de logeerkamers boven.

Een levensloopbestendige verbouwing combineer je het liefst met werk dat je toch al van plan bent. Gaat de vloer er toch uit, maak hem dan meteen drempelvrij, en wordt de badkamer vernieuwd, kies dan voor een inloopdouche op vloerniveau. In welke volgorde je dat aanpakt, lees je in ons artikel over je huis verbouwen.

Een penthouse is de bovenste verdieping van een appartementengebouw en meestal gelijkvloers, dus daar liggen de hoofdfuncties vaak al op één niveau. De winst zit daar vooral in de doorgangen, de badkamer en het licht. Wil je sanitair of de keuken verplaatsen, dan spelen de onderburen en de vereniging van eigenaren mee.

Levensloopbestendig bouwen bij nieuwbouw

Bij nieuwbouw neem je levensloopbestendig wonen meteen mee, zodat slaapkamer, badkamer en doorgangen vanaf het begin op de juiste plek en maat staan. We werken daarbij graag samen met de architect: die ontwerpt de buitenkant, wij de binnenkant. Ga je een villa bouwen, haal de interieurontwerper dan op tijd aan tafel, want wat vroeg op tekening staat, kan de aannemer meteen meenemen.

Wat vroeg meedenken oplevert, zie je aan ons ontwerp voor Wonen met zorg. Bij deze appartementen waren we vanaf het begin bij de ontwikkeling betrokken en ontwierpen we het gehele appartement. In het ontwerp deelden we bijna alle wanden en ruimtes opnieuw in: alle doorgangen zijn breed, er kan tot in alle hoeken zorg verleend worden en wonen en zorg vormen één harmonieus geheel. We zorgden er ook voor dat de verlichting en het elektraplan in een vroeg stadium door de aannemer verwerkt konden worden.

Een levensloopbestendige badkamer ontwerpen

Een levensloopbestendige badkamer heeft een inloopdouche op vloerniveau, genoeg vrije vloer om te draaien en een plek dicht bij de slaapkamer. Een glazen wand houdt de douche open, en een wastafel met vrije ruimte eronder is ook zittend te gebruiken. Een schuifdeur of een deur die naar buiten opendraait, houdt de ruimte binnen vrij. Wij tekenen de badkamer met maatvoering; hoe water en afvoer lopen, werkt de installateur zelf uit op basis van onze tekening.

Bij de vloer let je extra op grip, uitgedrukt in een R-waarde volgens NEN 7909. In een badkamer, waar de vloer nat wordt, kies je die waarde bewust. Die keuze leggen we vast in het kleur- en materiaalplan, met stalen die je in de hand kunt nemen. Meer over het ontwerp van de badkamer als geheel lees je bij een badkamer laten ontwerpen.

Licht en schakelaars voor levensloopbestendig wonen

Goed licht en logisch geplaatste schakelaars maken een huis in elke levensfase prettiger, zeker als je ’s nachts uit bed stapt. Denk aan een schakelaar bij elke deur aan de kant van de deurklink, een tweede bij het bed en zacht licht op de route naar de badkamer. Wat logisch zit, gebruik je zonder erbij na te denken.

Dat leggen we vast in het elektra- en verlichtingsplan: waar het licht komt, welke schakelaar wat bedient en waar je stroom nodig hebt, bijvoorbeeld voor een verstelbaar bed. De installateur werkt de installatie daarna zelf uit op basis van dat plan. De opbouw van de elektragroepen valt onder NEN 1010, de norm voor elektrische installaties.

Welke eisen gelden er voor een levensloopbestendige woning?

Een deel van wat een woning levensloopbestendig maakt, valt onder wettelijke eisen die voor elke woning gelden, en een groot deel is ontwerpkeuze. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt eisen aan de maten van trappen en deuren, aan balustrades en aan toegankelijkheid, met onder meer draaicirkels voor rolstoelen. Welke eisen voor jouw woning gelden, hangt af van de situatie, bijvoorbeeld of het om nieuwbouw of een verbouwing gaat.

Daarnaast zijn er officiële normen en meetmethodes, zoals de R-waarde voor de grip van tegels volgens NEN 7909: een getal om materialen te vergelijken, geen wet. De derde laag is ontwerpadvies, zoals hoeveel ruimer dan het wettelijke minimum je een gang maakt om er prettig doorheen te lopen en waar een schakelaar logisch zit. Voor die gebruiksmaten is De menselijke maat van de TU Delft een goede vakbron: een studie naar gebruiksmaten in relatie tot menselijke afmetingen, bewegingen en handelingen.

Veelgestelde vragen over een levensloopbestendige woning

Wanneer begin je met levensloopbestendig wonen?

Het handigste moment is wanneer je toch gaat bouwen of verbouwen. Dan neem je een drempelvrije vloer, brede doorgangen en een slaapkamer beneden mee in hetzelfde ontwerp, en hoeft er later weinig meer te gebeuren.

Ziet een levensloopbestendige woning er anders uit?

Vooral ruimer: brede doorgangen, een doorlopende vloer en een badkamer met een royale inloopdouche. Het kleur- en materiaalplan maken we net zo als voor elk ander interieur, op basis van jouw smaak en de stijl van het huis.

Kan een levensloopbestendige woning een verdieping hebben?

Ja. Het gaat erom dat de hoofdfuncties op één niveau liggen, en boven kunnen bijvoorbeeld logeerkamers, een werkkamer of een hobbyruimte komen. Zo gebruik je het hele huis en blijft de trap een keuze.

Wat hebben jullie nodig om te beginnen?

De bouwtekening of plattegrond van de woning, of bij nieuwbouw de tekeningen van de architect. In het eerste gesprek vertel je hoe je woont en wat je op de begane grond wilt kunnen. Na dat gesprek maken we een offerte op maat.

Kan ik eerst alleen een ruimtestudie laten maken?

Ja. Met een ruimtestudie zie je welke indelingen er op de begane grond mogelijk zijn, voordat je beslist hoe ver je gaat. Daarmee heb je een stevige basis om de volgende stap te zetten, nu of later.

Hoe lang duurt het ontwerp van een levensloopbestendige woning?

Wil je eerst weten wat er op de begane grond past, dan neemt alleen een ruimtestudie vanaf de aanvraag circa 4 tot 8 weken in beslag. Een compleet ontwerptraject duurt vanaf ongeveer 12 tot 20 weken, afhankelijk van de omvang, en bij nieuwbouw kan het langer duren door tussenpozen in de bouw. De verbouwing zelf duurt circa 3 tot 12 maanden, afhankelijk van de omvang, de levertijden en de planning van de uitvoerende partijen.

Ontwerpen jullie ook levensloopbestendige woningen buiten de regio Sassenheim?

Vanuit onze studio in Sassenheim werken we gewoonlijk in een straal van circa 30 kilometer daaromheen, en vanuit onze werkplek in Chaam sturen we projecten in Brabant, Zeeland en België aan. Een harde grens is er niet. Het eerste gesprek voeren we in de studio in Sassenheim, een bollenschuur met de stalenkamer erbij; kom je van verder weg, laat het dan weten, dan kijken we samen wat handig is.